Nếu bạn gặp tôi ngoài đời, nghe tôi nói chuyện về thơ ca, thấy tôi ngân nga vài giai điệu nhạc, hay liếc qua tấm bằng Đại học chuyên ngành Xã hội & Nhân văn cất kỹ trong tủ, chắc chắn bạn sẽ nghĩ tôi là một gã lãng tử hoàn toàn “mù tịt” về công nghệ.

Và thú thật, bạn nghĩ đúng… một nửa.

Tôi đến với Công nghệ thông tin như một cuộc hẹn hò muộn màng nhưng định mệnh. Không phải thần đồng, không code từ năm 10 tuổi. Mãi đến cuối năm nhất Đại học, khi mẹ chắt chiu mua cho bộ máy vi tính, tôi mới bắt đầu những cú click chuột đầu tiên. Đến tận bây giờ, tài sản học thuật về lập trình của tôi là một con số rất tròn trĩnh: 0 tấm bằng.

Dù đã kinh qua trên dưới 20 khóa học, từ cơ bản đến nâng cao, nhưng cứ học được một nửa, thấy “đủ xài” là tôi… bỏ thi. Tôi không sưu tập chứng chỉ, tôi sưu tập những đứa con tinh thần. Và đây là câu chuyện về cách tôi “tự bơi” trong biển code mênh mông ấy như thế nào.

“Vạn sự khởi đầu nan” và cú hích đầu đời

Người ta nói dân xã hội thì bay bổng, thiếu logic. Nhưng tôi lại thấy lập trình cũng giống như làm thơ vậy. Nếu thơ cần vần điệu, thì code cần cấu trúc. Nếu thơ cần cảm xúc, thì phần mềm cần trải nghiệm người dùng.

Sản phẩm đầu tay của tôi “chào đời” vào ngày 26/9/2009, khi tôi vẫn còn đang mài đũng quần trên giảng đường đại học. Đó là webphanmem.net.

Thời ấy, “bản quyền” là một khái niệm xa xỉ. Website của tôi ra đời với sứ mệnh (nghe rất oách): Cung cấp kiến thức phần mềm và link tải mọi thứ (dĩ nhiên, bao gồm cả… crack, cái này nói nhỏ thôi nhé ^^). Thật bất ngờ, chỉ sau 3 tháng, lượng truy cập bùng nổ. Đến tháng thứ 6, tôi nhận được đồng tiền đầu tiên từ việc đặt banner quảng cáo. Cảm giác kiếm được tiền từ đam mê, từ những dòng code xiêu vẹo mình tự gõ, nó “phê” hơn bất kỳ bài thơ nào tôi từng viết. Dự án ấy nuôi tôi, dạy tôi trưởng thành cho đến năm 2012 thì dừng lại.

Làm vì yêu, code vì đam mê

Sau cú hích đầu đời, tôi nhận ra mình không chỉ viết code, mình đang giải quyết nỗi đau của chính mình và những người xung quanh.

Tôi mê đọc sách, đặc biệt là trên Kindle. Thế là tôi cặm cụi dựng lên một kho sách khổng lồ với gần 3000 đầu sách được định dạng riêng cho chiếc máy này. Dự án chạy được một năm thì “đứt gánh” vì vấn đề bản quyền, nhưng nó để lại cho tôi một bài học lớn về việc quản trị dữ liệu.

Rồi đến chuyện tình yêu. Cuối năm 2017, vợ tôi nghỉ sinh em bé. Thấy vợ buồn chán, tôi quyết định tặng nàng một món quà mà không cửa hàng nào bán: TrungMovie.

Xuất phát điểm chỉ là một ứng dụng Android để vợ xem phim cho đỡ buồn, nhưng “bệnh nghề nghiệp” trỗi dậy, tôi nâng cấp nó chạy trên cả Smart TV. Thời điểm ấy, tôi dám tự tin vỗ ngực rằng TrungMovie thông minh không kém gì các ông lớn như FPT Play hay Zing. Nó biết tự động lưu thời gian dừng (tắt tivi hôm sau xem tiếp đúng đoạn đó), thuật toán gợi ý phim theo sở thích cực nhạy. Dĩ nhiên, nguồn phim thì… lại là phim lậu (tuổi trẻ mà ^^). Ứng dụng dừng hoạt động giữa năm 2018, nhưng nó đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử: Giúp vợ tôi vui vẻ vượt qua thời kỳ bỉm sữa.

Giấc mộng tỷ phú và những cú ngã cần thiết

Đã là dân lập trình (dù là tay ngang), ai chẳng từng mơ mình sẽ là Mark Zuckerberg tiếp theo? Đầu năm 2015, tôi dồn hết tâm huyết cho Mạng xã hội dayhoctienganh. Web có, App có, cộng đồng người học tiếng Anh đông đảo. Lúc ấy, tôi đã lờ mờ nhìn thấy viễn cảnh mình trở thành tỷ phú mạng xã hội.

Nhưng đời không như là mơ, và code không phải lúc nào cũng chạy mượt. Sau 4 năm trầy trật, dự án không thể bứt phá như kỳ vọng và được chuyển giao cho một đơn vị khác. Giấc mộng tỷ phú tan tành, nhưng đổi lại, tôi lãi được một kho kiến thức khổng lồ về vận hành hệ thống lớn.

Thất bại thì làm lại cái nhỏ hơn. Thi bằng lái xe xong, thấy mọi người kêu trời vì lý thuyết khó, tôi viết ngay phần mềm thi thử 450 câu (giờ là 600 câu). Đơn giản, thực dụng, và đến giờ nó vẫn đang chạy tốt trên website dạy lái xe của ông anh tôi. Hóa ra, phần mềm tốt nhất đôi khi không phải là cái vĩ mô nhất, mà là cái hữu dụng nhất.

Kỷ nguyên AI và bước chuyển mình của “ông chú” U40

Đến năm 2021, sau một thời gian bán code và phần mềm dạo, tôi nhận thấy một cơn sóng thần đang đến: Trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi ChatGPT ra đời và gây chấn động thế giới, ở Việt Nam người dùng vẫn còn loay hoay chưa biết cách tiếp cận (do chặn IP, khó đăng ký). Máu nghề nghiệp lại nổi lên. Tôi phát triển AK APP, trở thành chiếc cầu nối giúp hàng trăm nghìn người Việt trải nghiệm công nghệ này sớm nhất.

Không dừng lại ở việc làm trung gian, tôi tiếp tục mày mò, học hỏi (vẫn là tự học) để tạo ra Mr Khang AI – một chatbot thuần Việt. Qua nhiều phiên bản, từ ngô nghê ban đầu, Mr Khang giờ đây đã thông minh hơn, hiểu tiếng Việt hơn và hỗ trợ đắc lực cho người dùng.

Từ một sinh viên văn khoa lén mẹ cài phần mềm trên máy tính bàn, giờ đây tôi đang phát triển hàng chục sản phẩm AI cho các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.

Lời kết của một kẻ ngoại đạo

Nhìn lại hành trình từ 2009 đến nay, tôi vẫn không có tấm bằng CNTT nào để treo tường. Nhưng tôi có những website đã từng sống, những ứng dụng đã từng phục vụ hàng ngàn người, và quan trọng nhất, tôi giữ được ngọn lửa tò mò của ngày đầu tiên.

Tôi viết bài này không phải để khoe khoang thành tích, mà để nhắn nhủ với các bạn – những ai đang muốn học lập trình nhưng sợ mình “trái ngành”, sợ “tiếp cận muộn”. Lập trình không phải là đặc quyền của dân Tự nhiên. Chỉ cần bạn có đủ đam mê để bắt đầu và đủ kiên trì để không bỏ cuộc khi gặp lỗi (bug), thì dù bạn là một nhà thơ, một nhạc sĩ hay một nhân viên văn phòng, bạn đều có thể viết nên những “bài thơ” bằng ngôn ngữ của máy tính.

Cứ đi đi, rồi sẽ thành đường. Cứ gõ đi, rồi sẽ ra Code.

Nguyễn Anh Trung