Trước yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, khái niệm “quản trị theo kết quả” giờ đây đã hiện diện như một đòi hỏi tất yếu ở mọi cấp độ của hệ thống chính trị. Song, thực tiễn cho thấy một độ chênh nhất định: Nếu ở khối cơ quan hành chính nhà nước, hiệu quả công việc được lượng hóa sòng phẳng bằng số lượng hồ sơ giải quyết, tỷ lệ giải ngân hay mức độ hài lòng của người dân, thì tại các cơ quan Đảng, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Liệu có thể cân đo đong đếm được “bản lĩnh chính trị”, “sức chiến đấu”, hay “hiệu quả công tác tư tưởng”? Câu trả lời là: Khả thi, nhưng cần một cuộc cách mạng về tư duy định lượng.

Bản chất công việc và công cụ đo lường

Để phân tích tính khả thi, trước hết phải nhìn thẳng vào rào cản lớn nhất: Đặc thù định tính của công tác Đảng.

Khác với doanh nghiệp nơi lợi nhuận là thước đo tối thượng, hay hành chính nhà nước nơi thủ tục là xương sống, hoạt động của cơ quan Đảng thiên về định hướng, lãnh đạo, kiểm tra, giám sát và vận động quần chúng. Làm sao để gắn một con số cụ thể cho việc “nắm bắt tình hình tư tưởng đảng viên”?

Nếu áp dụng KPI một cách cơ học, chúng ta sẽ rơi vào bẫy “hành chính hóa hoạt động Đảng”. Khi đó, cán bộ sẽ chạy theo số lượng: tổ chức bao nhiêu cuộc họp, ban hành bao nhiêu nghị quyết, đi cơ sở bao nhiêu lần… mà bỏ quên chất lượng thực sự: nghị quyết đó có đi vào cuộc sống không? Cuộc họp đó có giải quyết được vấn đề bức xúc không?

Sự khả thi ở đây không nằm ở việc cố gắng “số hóa” những thứ trừu tượng, mà nằm ở kỹ thuật “cụ thể hóa các sản phẩm đầu ra”. Hệ thống KPI trong cơ quan Đảng cần được mở rộng biên độ bằng các thước đo định lượng đa chiều hơn: từ tần suất và hàm lượng trí tuệ của các ý kiến phản biện trong sinh hoạt chi bộ, tỷ lệ giải quyết dứt điểm các vụ việc tồn đọng qua nhiều nhiệm kỳ, cho đến mức độ trưởng thành thực tế của đội ngũ cán bộ nguồn sau quy hoạch; từ tốc độ phản ứng của cấp ủy trước các luồng thông tin xấu độc trên không gian mạng, hiệu quả thực thi của các nghị quyết chuyên đề (đo bằng sự thay đổi chỉ số kinh tế – xã hội cụ thể tại địa bàn), đến tỷ lệ người dân tự nguyện đồng thuận trong các dự án dân vận khó; và không thể thiếu các chỉ số hiện đại như mức độ “số hóa” quy trình nghiệp vụ hay sức sống và khả năng nhân rộng của các mô hình thí điểm mới, đảm bảo mỗi con số KPI đều là minh chứng cụ thể cho năng lực lãnh đạo thực chất.

Trách nhiệm tập thể và cá nhân

Nguyên tắc lãnh đạo của Đảng là “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách” trong khi KPI sinh ra là để đo lường hiệu suất cá nhân hoặc nhóm nhỏ, nhằm quy trách nhiệm rõ ràng.

Trong thực tế tại các cơ quan Đảng, ranh giới giữa lỗi của cá nhân và lỗi của tập thể thường phải phân tích sâu mới có thể bóc tách rạch ròi, nhằm định danh chính xác đâu là hạn chế của năng lực tham mưu cá nhân và đâu là khiếm khuyết của cơ chế ra quyết định tập thể. Một nghị quyết không đạt kết quả như mong muốn, trách nhiệm thuộc về người soạn thảo hay tập thể ban thường vụ đã biểu quyết thông qua? Nếu một chi bộ yếu kém, KPI của Bí thư chi bộ đó thấp, nhưng KPI của các đảng viên khác trong chi bộ đó sẽ được tính thế nào?

KPI chỉ khả thi khi chúng ta tách bạch được “Vai trò vị trí việc làm”. Để KPI “sống” được trong cơ quan Đảng, bước tiên quyết không phải là kẻ bảng tính điểm, mà là xây dựng bản mô tả công việc thật sự khoa học. Nếu không, KPI sẽ chỉ là một lớp vỏ bọc mỹ miều cho việc đánh giá cảm tính “dĩ hòa vi quý” cuối năm. Bản mô tả công việc cần phải đi sâu giải phẫu những điểm mờ nhạy cảm nhất như: phân định rạch ròi giữa trách nhiệm tham mưu (của bộ phận soạn thảo) về tính trung thực của dữ liệu với trách nhiệm chính trị (của tập thể cấp ủy) về tính đúng đắn của quyết sách; xác định rõ lằn ranh ủy quyền giữa người đứng đầu và cấp phó để triệt tiêu tình trạng lạm quyền hoặc đùn đẩy; quy định cụ thể cá nhân chịu trách nhiệm hậu kiểm, giám sát kết quả thực thi nghị quyết chứ không chỉ dừng lại ở khâu ban hành văn bản; và quan trọng nhất, phải định danh được trách nhiệm cá nhân trong các khâu “quyền lực mềm” như đề xuất quy hoạch nhân sự, thẩm tra lý lịch đảng viên, hay kiểm soát phát ngôn trước công luận, đảm bảo mọi sai sót dù là nhỏ nhất trong quy trình đều có “địa chỉ” cá nhân chịu trách nhiệm cụ thể.

Nguy cơ “Bệnh thành tích” phiên bản mới

Một lo ngại có cơ sở là khi áp dụng KPI, căn bệnh thành tích vốn đã âm ỉ sẽ bùng phát dưới một hình thức tinh vi hơn.

Khi mọi thứ được quy ra điểm số, cán bộ có xu hướng chọn những việc dễ, việc có thể đo đếm được để làm nhằm đạt KPI cao (ví dụ: viết thật nhiều báo cáo, tổ chức thật nhiều phong trào bề nổi) và né tránh những việc khó, việc nhạy cảm, việc cần thời gian dài mới có kết quả.

Đây không phải là lỗi của KPI, mà là lỗi của người thiết kế KPI. Một bộ KPI tốt trong cơ quan Đảng không được phép chỉ đo lường “đầu vào” (làm bao nhiêu việc) mà phải đo lường tác động (thay đổi được gì). Ví dụ: Thay vì đặt KPI là “Tổ chức 10 buổi sinh hoạt chuyên đề”, hãy đặt KPI là “Giải quyết dứt điểm 02 vấn đề tồn đọng qua sinh hoạt chuyên đề”. Sự chuyển dịch từ “lượng” sang “chất” này chính là chìa khóa để KPI khả thi và thực chất.

Vậy, làm thế nào để KPI khả thi trong cơ quan Đảng?

Chúng ta không thể mặc chiếc áo của doanh nghiệp hay các cơ quan hành chính nhà nước cho cơ quan Đảng, mà phải may đo riêng một bộ KPI đặc thù. Tính khả thi hoàn toàn nằm trong tầm tay nếu tuân thủ lộ trình 3 bước sau:

Bước 1: Định lượng hóa quy trình, định tính hóa kết quả. Đối với các công việc hành chính đảng (văn phòng, tổ chức), có thể áp dụng định lượng cứng (thời gian, số lượng). Nhưng với công tác Tuyên giáo, Dân vận, Kiểm tra, phải sử dụng phương pháp đánh giá 360 độ. Tức là, KPI không chỉ là con số, mà là sự tổng hợp đánh giá từ cấp trên, đồng cấp và quan trọng nhất là sự tín nhiệm của đảng viên, Nhân dân nơi phụ trách.

Bước 2: Gắn KPI với thẩm quyền và trách nhiệm người đứng đầu. Người đứng đầu phải là người chịu KPI nặng nhất. Nếu địa bàn, lĩnh vực xảy ra tham nhũng, mất đoàn kết, người đứng đầu bị trừ điểm KPI nặng nề bất kể cá nhân họ nỗ lực thế nào. Điều này buộc họ phải thực sự “lãnh đạo” chứ không chỉ làm việc chuyên môn.

Bước 3: Công nghệ hóa việc đánh giá. Sự thiếu minh bạch là kẻ thù của KPI. Cần ứng dụng phần mềm để theo dõi tiến độ công việc hàng ngày, hàng tuần, nếu phần mềm được tích hợp cả Trí tuệ nhân tạo (AI) vào thì càng tốt. Khi dữ liệu được minh bạch, việc đánh giá cuối năm sẽ bớt đi yếu tố cảm tình, nể nang.

Kết luận

Quay lại câu hỏi: KPI trong cơ quan Đảng liệu có khả thi?

Câu trả lời là có và bắt buộc phải làm. Không phải vì chạy theo trào lưu, mà bởi vì nếu không có thước đo, chúng ta sẽ không bao giờ biết mình đang đứng ở đâu và cần cải thiện điều gì. Phương thức lãnh đạo của Đảng trong thời đại mới đòi hỏi sự hiệu quả và tính thuyết phục thông qua thực tiễn.

Tuy nhiên, tính khả thi này không đến từ những bảng biểu Excel. Nó đến từ sự dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật để mô tả lại công việc một cách sòng phẳng, và từ bỏ tư duy “đại khái”, “ang áng” vốn đã ăn sâu. KPI trong cơ quan Đảng không phải để sa thải hay trừng phạt, mà là công cụ để nhận diện cán bộ thực tài, những người làm thật, hiệu quả thật, tách biệt khỏi những người chỉ biết “nói hay làm dở”.

Đó sẽ là một hành trình gian nan, có thể gây đau đớn khi đụng chạm đến lợi ích và thói quen, nhưng là con đường tất yếu để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức Đảng trong tình hình mới.

Nguyễn Anh Trung