1. Thành phố chìm trong một màu xám bạc của sương mù khi tiếng chuông báo thức vang lên đều đặn. Lâm khẽ cựa mình, cố kéo chiếc chăn bông lên quá cằm để níu giữ chút hơi ấm còn sót lại của đêm. Mới giữa tháng Ba, nhưng cái lạnh của phố núi dường như vẫn còn sắc lẹm, len qua từng khe hở của khung cửa sổ bằng gỗ thông đã cũ, chạm vào da thịt khiến người ta bất giác rùng mình.

Lâm ngồi dậy, vén bức rèm sương. Ngoài kia, những rặng thông già đứng trầm mặc, bóng dáng chúng in lên nền trời mờ ảo như những nét cọ thủy mặc buồn bã. Đã gần nửa năm kể từ ngày gia đình anh rời bỏ cái nắng gió phóng khoáng của miền biển để ngược lên vùng cao nguyên này, mang theo cả một cuộc đời đang yên ổn để bắt đầu lại từ đầu. Sự kiện sáp nhập tỉnh đã tạo ra một cơn địa chấn vô hình trong hệ thống, cuốn theo hàng ngàn cán bộ, công chức như Lâm vào một guồng quay mới, xa lạ và đầy những thử thách.

Trên chiếc bàn gỗ nhỏ đặt cạnh cửa sổ, dưới ánh đèn vàng vọt, tờ “Đơn xin thuyên chuyển công tác” vẫn nằm im lìm. Nét bút bi xanh của Lâm đã điền đầy đủ mọi thông tin, chỉ còn chừa lại một khoảng trống nhỏ ở góc dưới cùng bên phải: Chữ ký của người làm đơn. Khoảng trống ấy, nhỏ bé thôi, nhưng lại nặng tựa một ngọn núi đang đè gánh lên tâm trí anh suốt nhiều tuần qua. Chỉ cần đặt bút xuống, kéo một đường nét quen thuộc, anh sẽ chính thức nộp đơn xin lùi lại, xin rời khỏi cái guồng máy đang tái cơ cấu đầy ngột ngạt này để tìm đường trở về quê cũ. Về lại nơi có tiếng sóng vỗ rì rào, có những con phố quen thuộc đến nhắm mắt cũng không lạc bước, và quan trọng nhất, là thoát khỏi cái áp lực vô hình đang bóp nghẹt anh mỗi ngày ở vùng đất mới này.

Lâm bước vào nhà tắm, vặn vòi nước nóng. Hơi nước bốc lên mù mịt, phả vào tấm gương lớn. Anh đưa tay quệt đi lớp sương mờ trên mặt kính, nhìn chằm chằm vào bóng hình phản chiếu của chính mình. Một khuôn mặt đã hằn lên những nét mệt mỏi, đuôi mắt xuất hiện những nếp nhăn nhỏ của những đêm thức trắng chạy báo cáo. Anh chỉnh lại nếp áo sơ mi công sở cho thật ngay ngắn. Bộ trang phục này, anh đã khoác lên người ngót nghét cả thập kỷ, từ lúc còn là một chuyên viên trẻ đầy nhiệt huyết, cho đến khi trở thành một người cán bộ dạn dày sương gió.

Thế nhưng, trong khoảnh khắc giao thời của ngày mới ấy, một khoảng không vô hình trĩu nặng lại lướt qua ánh mắt Lâm. Một tiếng thở dài vô thanh khẽ buông rơi. Ngày hôm nay sẽ lại bắt đầu giống như ngày hôm qua, và có lẽ sẽ chẳng khác gì ngày mai. Những xấp hồ sơ dày cộp trên bàn làm việc, những quy trình tuần tự, những cuộc họp giao ban căng thẳng để giải quyết những tồn đọng sau sáp nhập. Mọi thứ lặp lại đến mức nhắm mắt anh cũng có thể mường tượng ra từng bước đi, từng câu chữ trong các tờ trình.

“Phải chăng mình đang bị giam lỏng trong sự lặp lại? Phải chăng mình đã sai lầm khi chấp nhận sự phân công luân chuyển này, nhổ rễ cả một gia đình để đến một nơi đầy rẫy áp lực? Liệu ngoài kia, dưới vòm trời rộng lớn ngoài kia, hay ngay tại chốn quê nhà bình yên, có một vùng đất tự do hơn đang vẫy gọi?”. Câu hỏi ấy cứ vang lên, nhức nhối và dai dẳng.

Khát vọng vươn tới những chân trời mới, hay đơn giản chỉ là khát vọng được hít thở một bầu không khí ít áp lực hơn, là một khát vọng chính đáng của bất kỳ người trưởng thành nào. Thế nhưng, tâm trí con người đôi khi lại mang một lăng kính đầy nghịch lý: Khi lênh đênh giữa đại dương bão tố của thời cuộc, ta tha thiết tìm kiếm một bến đỗ bình yên; nhưng khi đôi chân đã tạm đứng trên một mảnh đất, dẫu là mảnh đất ấy đang trong quá trình kiến thiết đầy gian nan, ta lại dễ dàng phóng tầm mắt ra xa và ảo tưởng về vẻ đẹp của những phương trời khác.

2. Lâm khép lại cánh cửa sắt, dắt chiếc xe máy ra khỏi cổng. Tiếng động cơ khẽ gầm lên, phá vỡ bầu không gian tĩnh mịch của con hẻm nhỏ dường như vẫn còn đang ngái ngủ. Anh hòa mình vào dòng người hối hả ngược xuôi trong lớp sương sớm hãy còn giăng mắc trên những vòm cây. Thay vì đi thẳng vào bãi xe cơ quan như mọi ngày, sáng nay, Lâm ghé lại một quán cà phê nhỏ ven đường, cách cổng trụ sở chừng vài chục bước chân. Anh gọi một ly trà nóng, tìm một góc ngồi khuất gió, tự thưởng cho mình một khoảng lặng ngắn ngủi trước khi chính thức bước vào guồng quay của tám tiếng giờ hành chính.

Hơi nóng từ ly trà bốc lên nghi ngút, quyện vào cái lạnh đặc trưng của buổi sớm. Lâm đưa tay mở khóa màn hình điện thoại. Trong khoảng thời gian mười lăm phút thảnh thơi hiếm hoi ấy, anh lướt chậm rãi qua bảng tin mạng xã hội. Không gian mạng mở ra trước mắt anh như một thế giới song song rực rỡ sắc màu, được tô vẽ bằng những ngôn từ vô cùng bóng bẩy. Nào là bài chia sẻ dài đẫm cảm xúc của một người đồng nghiệp cũ, người vừa quyết định nộp đơn xin nghỉ việc nhà nước để mở một khu homestay trên sườn đồi với châm ngôn đầy kiêu hãnh: “Một lần sống cho chính mình”. Kéo xuống chút nữa, lại là những bài báo ngợi ca phong cách sống tự do tài chính, những bức ảnh check-in tại các vùng biển vắng ngập tràn ánh nắng của những người trẻ dũng cảm bước ra khỏi “vùng an toàn”, chọn cách xê dịch không hồi kết để “chữa lành” những tổn thương.

Những thước phim được cắt ghép hoàn hảo đến từng khung hình, những nụ cười rạng rỡ được lọc qua hàng lớp filter ấy vô tình tạo ra một liều thuốc mê êm ái nhưng đầy sức sát thương. Nó lẳng lặng gieo vào lòng Lâm một hạt mầm của sự hoài nghi và nỗi mặc cảm về sự giậm chân tại chỗ. Xoay tròn ly trà trong tay, anh bắt đầu soi chiếu công việc đang nuôi sống mình bằng một lăng kính khắt khe, đầy phán xét. Anh chợt thấy những quy trình thủ tục mình đang làm sao mà quá đỗi khuôn thước, những bản báo cáo chuyên môn sao mà nhạt nhòa, thiếu đi những điểm nhấn bứt phá. Lướt qua những hình ảnh tự do tự tại kia, Lâm có cảm giác dường như hệ thống hành chính này, với nhịp điệu đều đặn đến mức rập khuôn của nó, đang biến anh thành một cỗ máy, âm thầm kìm hãm những tiềm năng vĩ đại nào đó vẫn còn đang ngủ quên bên trong con người anh. Anh thấy mình như một con chim bị nhốt trong lồng, thèm khát khoảng trời xanh thẳm ngoài kia.

Thế nhưng, khi ngụm trà chát đắng vừa trôi qua cuống họng, một ký ức buốt lạnh chợt ùa về, kéo xệch Lâm ra khỏi mớ bòng bong của những ảo ảnh rực rỡ kia. Đó là một sự thật trần trụi mà những bức ảnh ngập tràn ánh sáng trên mạng xã hội không bao giờ lên tiếng kể lại.

Anh nhớ lại cuộc gọi lúc hai giờ sáng vào cuối tuần trước. Đầu dây bên kia là Hùng – người bạn thân từ thời đại học, một cá nhân vô cùng xuất sắc, hiện đang làm quản lý cấp trung cho một tập đoàn bất động sản danh tiếng. Không phải là chất giọng tự tin, sang sảng thường ngày, giọng Hùng đêm đó khàn đặc, nghẹn ứ, thấm đẫm hơi men và một sự tuyệt vọng đến cùng cực. Tập đoàn của Hùng vừa hứng chịu một cơn bão mang tên “tối ưu hóa bộ máy” với quy mô chưa từng có. Toàn bộ phòng ban do Hùng phụ trách bị xóa sổ trên sơ đồ tổ chức. Và Hùng, một người đàn ông thành đạt ở ngưỡng tuổi gần bốn mươi, mang trên vai một khoản nợ mua nhà trả góp và trách nhiệm với hai đứa con nhỏ, đã chính thức bị sa thải chỉ bằng một cú click chuột qua một email thông báo vô hồn từ bộ phận nhân sự.

“Tao không biết sáng mai thức dậy phải mở lời với vợ con thế nào, Lâm ạ. Mấy hôm nay tao rải CV đi khắp nơi, nhưng đến đâu cũng chỉ nhận được cái lắc đầu vì họ đang đóng băng nhân sự. Cạnh tranh ngoài này giờ khốc liệt và tàn nhẫn quá, tao thấy mình bơ vơ, như bị cả thế giới này hất văng ra ngoài…” Tiếng nấc nghẹn ngào, bất lực của một người đàn ông trụ cột qua vạch sóng điện thoại đêm ấy vẫn còn ám ảnh Lâm cho đến tận phút giây này.

Lâm tắt màn hình điện thoại, đặt úp nó xuống mặt bàn đá lạnh lẽo. Thực tại của nền kinh tế toàn cầu không hề mang màu hồng hào như những bộ lọc hình ảnh. Nó mang một gam màu xám xịt, trầm mặc và khắc nghiệt hơn rất nhiều. Thế giới đang đi qua một cuộc đại phẫu vô hình. Những cơn bão “cắt giảm nhân sự”, “tái cơ cấu tổ chức” đang không chừa một ngóc ngách nào của thị trường lao động. Hơn thế nữa, sự trỗi dậy với tốc độ vũ bão của trí tuệ nhân tạo đang âm thầm vẽ lại toàn bộ bản đồ nghề nghiệp, sẵn sàng xóa sổ hàng loạt vị trí và đẩy hàng triệu người lao động vào vòng xoáy vô định.

Trong thời buổi giao thời đầy rẫy những biến động khôn lường này, việc đập bỏ cái cũ để tìm kiếm một chỗ đứng mới không còn là một chuyến phiêu lưu lãng mạn đi tìm bản ngã. Nó thực sự đã trở thành một cuộc chiến sinh tồn tĩnh lặng nhưng đẫm máu. Nhìn từ lăng kính trần trụi và tàn nhẫn ấy, Lâm chợt rùng mình. Nếu anh vì một phút chạnh lòng mà nhắm mắt ký vào tờ đơn xin thuyên chuyển, nếu anh dẹp bỏ tất cả vị trí hiện tại để mang gia đình quay về quê cũ với hy vọng tìm kiếm một sự thanh thản mơ hồ, liệu anh có chắc chắn mình sẽ không rơi vào hoàn cảnh nhọc nhằn như Hùng? Cái “khó” của thời cuộc hiện tại nằm ở chỗ, bến bờ bình yên không tự nhiên sinh ra, mà sự cạnh tranh ngoài kia thì đã lên đến mức nghẹt thở, sẵn sàng nuốt chửng những ai mất đi điểm tựa.

Lâm đứng lên, thanh toán tiền nước rồi chậm rãi bước qua cổng cơ quan. Anh cúi xuống, nhìn lại chiếc thẻ cán bộ đang đeo ngay ngắn trước ngực. Chiếc thẻ in dòng chữ trang trọng, nổi bật quốc huy và con dấu đỏ chót của tổ chức. Trong khoảnh khắc thấu suốt ấy, mọi khái niệm trong tâm trí Lâm hoàn toàn bị đảo lộn.

Sự “lặp lại” hay “quen thuộc” của công việc hành chính này, những quy trình mà anh từng cho là khô cứng ấy, hóa ra đâu phải là một nhà ngục giam cầm tuổi trẻ. Thực chất, nó là một chiếc kén vô cùng kiên cố. Nó là một tấm khiên bằng thép vững chãi, đang âm thầm nhưng mạnh mẽ che chắn cho anh và cả gia đình khỏi những trận cuồng phong đang gầm gào ngoài kia. Có một nơi chốn quen thuộc để đến mỗi sáng mai thức dậy, có một nhiệm vụ rõ ràng để dốc sức hoàn thành, và có một tổ chức lớn lao để thuộc về dẫu hệ thống đang trong giai đoạn chuyển mình với nhiều thay đổi – Đó thực sự là một báu vật, một đặc ân to lớn mà sinh mệnh đã ban tặng, đòi hỏi anh phải trân trọng và bảo vệ bằng tất cả sự kiên định của mình.

3. Lâm bước qua cánh cửa kính cường lực, tiến vào không gian quen thuộc của phòng làm việc. Vẫn là căn phòng ấy, nhưng sau dư chấn của cuộc đại phẫu sáp nhập các đơn vị hành chính, bầu không khí dường như lúc nào cũng đặc quánh lại bởi sự vội vã và áp lực vô hình. Không gian ngổn ngang những dãy tủ sắt xếp san sát nhau. Trên bàn làm việc của các chuyên viên, những chồng hồ sơ, tờ trình, báo cáo chất cao như núi, che khuất cả những khuôn mặt đang căng thẳng dán mắt vào màn hình máy tính.

Thính giác của Lâm lập tức bị bủa vây bởi một bản giao hưởng hỗn loạn nhưng quen thuộc đến ám ảnh của chốn công sở: Tiếng lật giở những trang giấy sàn sạt vội vã, tiếng gõ bàn phím lách cách dồn dập không ngừng nghỉ, tiếng chuông điện thoại bàn réo rắt từ góc này sang góc khác, xen lẫn tiếng trao đổi nghiệp vụ trầm thấp, rầm rì. Trong quá khứ, mớ âm thanh này từng không ít lần khiến anh cảm thấy bức bối, ngột ngạt. Nhưng sáng nay, mang theo những chiêm nghiệm sâu sắc từ ly trà bên góc phố, Lâm ngồi vào chiếc ghế xoay của mình với một tâm thế hoàn toàn tĩnh tại. Anh bật máy tính, điềm tĩnh mở các ứng dụng điều hành tác nghiệp, bắt đầu lặn ngụp vào biển văn bản đến để phân loại và xử lý từng đầu việc với một sự nhẫn nại kỳ lạ.

Đồng hồ điểm mười một giờ rưỡi trưa, khi không khí trong phòng bắt đầu chùng xuống bởi sự mệt mỏi của nửa ngày làm việc, thì ở ngoài cửa bộ phận một cửa, một bóng người rụt rè xuất hiện. Đó là một người phụ nữ lớn tuổi, vóc dáng gầy gò, khắc khổ. Bà mặc một chiếc áo khoác len dệt kim đã sờn cũ, vai áo dường như vẫn còn vương lại chút hơi sương lạnh lẽo và mùi của đất đỏ từ một vùng ngoại ô xa xôi nào đó vừa lặn lội tìm lên trung tâm tỉnh. Hai bàn tay gân guốc của bà ôm khư khư vào trước ngực một chiếc túi nilon trong suốt, bên trong là một tập hồ sơ đã nhàu nát, mép giấy xỉn màu ố vàng vì thời gian và vì những lần bị lật giở trong tuyệt vọng. Đôi mắt trũng sâu của bà đảo quanh căn phòng xa lạ, ánh lên một sự hoang mang tột độ pha lẫn nét sợ hãi thường trực của những người nông dân hiền lành khi đứng trước chốn cửa quan uy nghiêm.

Hồ sơ của bà liên quan đến việc xin xác nhận lại nguồn gốc một mảnh đất do cha ông để lại. Đây vốn dĩ đã là một bài toán phức tạp kéo dài qua nhiều thời kỳ chính sách, nay lại càng trở thành một mớ bòng bong rắc rối hơn gấp bội khi địa giới hành chính của xã bà vừa bị điều chỉnh, sáp nhập vào một đơn vị mới. Bà cụ đã phải đi lại, gõ cửa cơ quan không biết bao nhiêu lần trong suốt nửa năm qua. Nhưng ngặt một nỗi, vì thiếu hụt những tờ giấy tờ chứng minh, trích lục bản đồ từ các thập kỷ trước – những thứ đã bị thất lạc qua những biến thiên của thời cuộc – hồ sơ của bà liên tục bị ách tắc, phải trả về để bổ sung trong sự bế tắc tận cùng.

Người đồng nghiệp ở bộ phận một cửa, với vẻ mặt đầy bất lực, cầm tập hồ sơ bước vào phòng, nhẹ nhàng đặt lên bàn Lâm để xin ý kiến hội chẩn chuyên môn. Lâm ngước lên. Xuyên qua lớp kính cửa, ánh mắt anh chạm phải ánh nhìn khắc khoải, van lơn của người phụ nữ ngoài hành lang. Trong đôi mắt vẩn đục ấy là cả một sự mệt mỏi mòn mỏi, là nỗi hoảng sợ vô hình trước những thủ tục hành chính cồng kềnh mà bà không tài nào hiểu thấu.

Chỉ một ánh nhìn ấy, mọi cảm giác uể oải, đói bụng của buổi trưa chợt tan biến sạch sẽ trong tâm trí Lâm. Anh không thấy đây là một “phiền phức” cản trở giờ nghỉ trưa của mình nữa. Lâm đứng dậy, hít một hơi thật sâu, chủ động bước ra ngoài. Anh kéo chiếc ghế nhựa, ân cần mời bà cụ ngồi xuống.

“Bác cứ ngồi đây nghỉ ngơi cho đỡ mỏi chân. Trời lạnh, bác uống ngụm nước ấm này cho ấm bụng đã,” Lâm nói, tự tay rót một ly nước lọc đẩy về phía bà, chất giọng trầm ấm, điềm tĩnh và kiên định của anh như một luồng hơi ấm xua đi cái run rẩy của người đối diện. “Cháu đã xem qua hồ sơ của bác. Vướng mắc nằm ở những biến động lịch sử từ thời kỳ trước khi sáp nhập xã. Không sao đâu bác, trưa nay cháu sẽ cố gắng rà soát lại toàn bộ sổ mục kê lưu trữ dưới kho xem có tìm được manh mối nào để gỡ rối cho bác không.”

Hơn hai tiếng đồng hồ buổi trưa hôm đó, thay vì chợp mắt trên chiếc ghế gấp như mọi ngày, Lâm cặm cụi tự nhốt mình dưới tầng hầm của kho lưu trữ cơ quan. Không gian dưới này thiếu sáng, im lìm và đặc quánh mùi của giấy mục, mùi của thời gian bị lãng quên. Dưới ánh đèn huỳnh quang nhấp nháy, Lâm kiên nhẫn lật tung từng chồng sổ sách đã ố vàng, mép giấy mủn ra dưới tay sờ. Anh căng mắt dò tìm từng dòng chữ viết tay phai màu, đối chiếu từng con số thửa đất, từng cái tên người qua các bản đồ địa chính cũ, rồi cẩn thận rà soát lại toàn bộ các quy định, các điều khoản chuyển tiếp của Luật Đất đai qua các thời kỳ. Bụi bám đầy trên vai áo sơ mi trắng, mồ hôi rịn ra trên trán, nhưng ánh mắt anh lại sáng lên sự tập trung cao độ.

Và ngay trong khoảnh khắc tĩnh lặng dưới tầng hầm đầy bụi bặm ấy, Lâm chợt nhận ra một chân lý sâu sắc. Những quy trình hành chính, những vòng lặp thủ tục xét duyệt mà sáng nay anh còn thầm oán trách là “cứng nhắc”, là “rập khuôn”, giờ đây, khi được đặt vào đúng vị trí của nó, lại biến thành một công cụ sắc bén và quyền lực nhất. Nhờ có những khuôn thước ấy, anh mới có đủ căn cứ pháp lý để đấu tranh, để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho một con người thấp cổ bé họng. Quy trình không sinh ra để hành hạ con người, quy trình sinh ra để đảm bảo không một ai bị bỏ lại phía sau bởi sự tùy tiện.

Đầu giờ chiều, khi Lâm bước từ hầm lưu trữ lên phòng làm việc, mang theo tờ giấy trích lục đã tìm thấy, anh bước vội ra chỗ bà cụ. Khi nghe Lâm ôn tồn giải thích rằng đã tìm thấy đủ căn cứ lịch sử để hợp thức hóa hồ sơ, anh thấy đôi bờ vai gầy guộc của người phụ nữ bỗng run lên bần bật. Những giọt nước mắt đục ngầu, kìm nén bấy lâu nay trào ra, lăn dài trên gò má nhăn nheo, sạm đen vì nắng gió. Bà đứng bật dậy, hai bàn tay thô ráp, chai sần và lạnh ngắt vì sương gió nắm chặt lấy đôi bàn tay Lâm.

“Cảm ơn cán bộ… Cảm ơn chú nhiều lắm! Nhà tôi mong mỏi cái tờ giấy này chục năm nay rồi. Mấy tháng nay nghe tin sáp nhập xã, tôi mất ăn mất ngủ, cứ sợ chính quyền mới người ta không công nhận giấy tờ cũ nữa thì coi như mất trắng cơ nghiệp của cha ông…” Giọng bà đứt quãng trong tiếng nấc nghẹn ngào.

Khoảnh khắc bàn tay thô ráp ấy chạm vào mình, một dòng điện ấm áp và rần rật chạy dọc theo sống lưng Lâm. Sự thấu cảm về giá trị và sứ mệnh nghề nghiệp bỗng chốc trở nên thiêng liêng và sâu sắc đến lạ kỳ.

Anh chợt hiểu ra rằng, những người làm công tác nhà nước trong giai đoạn giao thời, chuyển mình này đang phải đứng trước muôn vàn thách thức khắc nghiệt. Đó là khối lượng công việc khổng lồ đè nặng lên vai khi bộ máy nhân sự thu hẹp; là áp lực vô hình từ dư luận xã hội; là những đêm thức trắng vắt kiệt trí lực để gỡ rối những điểm nghẽn của cơ chế mới. Thế nhưng, vượt lên trên tất cả những nhọc nhằn, thị phi ấy, sự kiên định bám trụ của đội ngũ cán bộ, công chức chính là rường cột vững chãi nhất giữ cho toàn bộ ngôi nhà xã hội đứng vững và vận hành trơn tru.

Sự khuôn thước của công việc chuyên môn dường như là một gông cùm trói buộc sự sáng tạo, nhưng thực chất lại là nhịp điệu của sự kiến tạo vĩ đại nhất. Bằng sự nhẫn nại, tỉ mỉ gỡ rối từng bộ hồ sơ, bằng việc kiên định bám sát từng chủ trương, chính sách để đưa vào thực tiễn đời sống, Lâm và những người đồng nghiệp của mình đang âm thầm xây dựng nên một hàng rào pháp lý vững chắc, bảo vệ sự ổn định cho hàng triệu người dân bình thường ngoài kia.

Đằng sau vẻ mặt có phần nghiêm nghị, đằng sau những dòng chữ tuần tự trên các tờ trình ấy, là một ngọn lửa rực cháy của sự tận hiến. Giá trị của một người cán bộ không nằm ở việc vĩ cuồng tạo ra những cú sốc chấn động thế giới, mà nằm ở sự hiện diện bền bỉ giữa giông bão. Giá trị ấy tỏa sáng qua khả năng lắng nghe thấu đáo, giải quyết vấn đề bằng cái tâm trong sáng, và cuối cùng, là mang lại niềm tin, sự nương tựa vững chãi cho những người yếu thế nhất trong xã hội.

4. Khi Lâm rời khỏi cổng cơ quan, bóng tối đã bắt đầu đặc quánh lại, phủ lên thành phố một màu lam sẫm. Chiều cao nguyên tan tầm, sương mù từ dưới các thung lũng rủ nhau kéo lên, giăng mắc dày đặc trên những con dốc ngoằn ngoèo, mờ ảo dưới ánh đèn vàng vọt của những ngọn cao áp ven đường. Cái lạnh buốt của tháng Ba như những chiếc kim nhỏ li ti châm vào da thịt, xuyên qua lớp áo khoác mỏng. Băng qua những ngã tư đông đúc người xe vội vã, tâm trí Lâm vẫn còn vương lại chút dư âm của mớ hồ sơ ngổn ngang ban trưa, nhưng nhịp đập nơi lồng ngực đã dần dịu lại khi hình bóng ngôi nhà nhỏ hiện ra phía cuối con dốc quen thuộc.

Lâm dừng xe, khẽ lách chìa khóa, đẩy nhẹ cánh cửa bằng gỗ thông. Ngay khoảnh khắc bản lề khẽ cọt kẹt mở ra, một luồng hơi ấm áp, sực nức mùi của đời sống gia đình ùa ra, lập tức xua tan đi cái giá lạnh thấu xương của núi rừng và cả cái lạnh lẽo của những toan tính chốn công sở.

Từ dưới bếp, tiếng lách cách của đũa bát vang lên rộn rã. Thanh – vợ anh, đang cặm cụi đứng bên bếp lửa hồng, tay đều đặn đảo chiếc niêu đất đang sôi lục bục. Một mùi thơm mặn mòi, nức mũi lan tỏa khắp không gian, lấp đầy từng ngóc ngách của căn nhà nhỏ. Từ ngoài phòng khách, tiếng tivi phát ra âm thanh vui nhộn của một chương trình hoạt hình, đan xen cùng tiếng cười khanh khách, trong trẻo của bé Minh. Khung cảnh ấy bình dị đến mức hiển nhiên, nhưng trong buổi tối hôm nay, nó bỗng mang một sức mạnh chữa lành kỳ diệu.

Nghe tiếng lạch cạch của chốt cửa, Minh buông vội món đồ chơi xếp hình xuống thảm, đôi chân sáo chạy ào ra, sà vào ôm chầm lấy chân ba.

“Ba ơi, ba về rồi! Hôm nay lớp 2A3 của con có bạn mới chuyển đến. Bạn ấy cũng thích chơi cái trò mèo máy giống con đó ba!” Thằng bé ngước lên khoe, đôi mắt đen láy sáng rực rỡ dưới ánh đèn. Trong thế giới tuổi thơ trong veo ấy, không hề có bóng dáng của những khái niệm nặng nề như sáp nhập tỉnh, luân chuyển công tác, hay những áp lực mưu sinh mà người cha đang phải cắn răng gồng gánh ngoài kia.

Lâm cúi xuống, vòng tay bế thốc cậu con trai nhỏ lên cao, áp má mình vào bầu má phúng phính của con, hít hà thật sâu cái mùi mồ hôi ngai ngái, mùi của trẻ thơ vương trên mái tóc tơ mềm mại. Mọi mệt mỏi của một ngày dài dường như bị hút sạch vào nụ cười giòn tan ấy.

Từ trong bếp, Thanh bước ra. Chị đưa tay quệt vội giọt mồ hôi lấm tấm trên trán, vươn người đón lấy chiếc cặp táp trĩu nặng tài liệu từ tay chồng. Ánh mắt chị nhìn Lâm chan chứa một sự dịu dàng và thấu hiểu đến nao lòng: “Anh cởi áo khoác ra rồi vào tắm nước nóng đi cho đỡ lạnh, em pha sẵn nước rồi. Nhanh rồi ra ăn cơm, hôm nay em lùng mua được mớ cá biển ngon, nấu món kho tiêu đúng vị anh thích. Ở trên vùng cao này tìm mua cá biển quê mình thật khó, nhưng may quá vẫn mua được để anh ăn cho đỡ nhớ quê.”

Câu nói giản đơn của vợ như một dòng suối ấm áp chảy tràn qua trái tim Lâm. Chị biết anh đang chênh chênh giữa vùng đất mới, biết anh nhớ cái nắng gió của miền biển cũ, nên đã chắt chiu từng chút hương vị quê nhà để xoa dịu nỗi niềm của chồng.

Lát sau, khi đã tắm gội khoan khoái, Lâm ngồi vào bàn ăn. Nhìn mâm cơm nóng hổi tươm tất bốc khói nghi ngút, nhìn nụ cười hiền hậu, an tâm của Thanh và sự hồn nhiên cắn từng miếng cá của bé Minh, một cảm giác nghẹn ngào, chẹn ngang cổ họng Lâm. Sống mũi anh cay cay.

Trong giây phút tĩnh lặng của cõi lòng, anh chợt nhớ lại tờ “Đơn xin thuyên chuyển công tác” vẫn đang nằm im lìm trên chiếc bàn nhỏ cạnh cửa sổ phòng ngủ. Sáng nay, anh đã từng muốn đặt bút ký vào đó. Nếu anh nhắm mắt buông xuôi, nếu anh từ bỏ vị trí hiện tại chỉ vì không chịu nổi áp lực của sự chuyển đổi, để khăng khăng mang gia đình này quay ngược về chốn cũ, liệu sự bình yên hiện tại có còn nguyên vẹn? Sự xáo trộn khủng khiếp về thu nhập, những tháng ngày dài đằng đẵng chờ đợi tổ chức sắp xếp một vị trí làm việc mới, và sự dang dở, hụt hẫng trong việc học hành của Minh khi thằng bé vừa mới kịp quen thầy, quen lớp, quen bạn… Tất cả những thứ đó sẽ lập tức hóa thành một bóng đen khổng lồ, phủ ập nỗi lo âu và sự bất an lên đôi vai vốn đã bé nhỏ, tảo tần của Thanh.

Lâm bừng tỉnh. Anh nhận ra một chân lý sâu sắc mà trước nay những lớp sương mù của ảo tưởng đã che khuất. Công việc hiện tại dẫu có lúc cồng kềnh với mớ thủ tục hành chính, dẫu áp lực chuyển đổi sau sáp nhập có những đêm làm anh thức trắng đến nghẹt thở, nhưng vượt lên trên tất cả, nó lại chính là điểm tựa vững chãi nhất, là bức tường thành kiên cố nhất giữ cho tổ ấm này không bị gió bão cuộc đời quật ngã.

Sự trân trọng công việc hiện hữu ngay đây, vô cùng chân thực: Trong bữa cơm chiều ấm áp này dẫu vật giá ngoài chợ đang không ngừng leo thang; trong sự tự tin khi đến kỳ đóng tiền học phí hàng tháng cho con; và trong sự thanh thản mỗi đêm ngả lưng xuống giường mà không phải nơm nớp lo sợ tiếng chuông báo tin nhắn trừ tiền từ ngân hàng.

Tình yêu thương vĩ đại nhất của một người đàn ông trụ cột, đôi khi không phải là việc hái sao trên trời hay mang về những thành tựu vĩ cuồng chấn động thế gian. Nó được minh chứng qua chính sự nhẫn nại phi thường, qua việc cắn răng nuốt ngược những bất bình, bực dọc nơi công sở vào tận đáy lòng, để khi bước qua bậc cửa nhà, chỉ còn để lại một nụ cười ấm áp. Đó là sự kiên cường bám trụ trận địa, đứng mũi chịu sào để giữ vững nguồn sống an lành cho những người mình thương yêu. Giờ đây Lâm thấu hiểu, tận cùng của việc yêu quý và nâng niu công việc của mình, thực chất, chính là cách thiết thực nhất để anh nâng niu nụ cười của Thanh và bảo vệ tương lai trong trẻo của cậu bé Minh.

5. Đêm muộn. Khi tiếng đồng hồ quả lắc trong phòng khách điểm mười hai tiếng trầm đục, cả thành phố cao nguyên dường như đã chìm sâu vào một giấc ngủ vùi vô mộng. Ngoài rặng thông già, gió rít từng cơn mang theo cái lạnh cắt da cắt thịt lùa qua những khe hở của khung cửa kính. Trong tổ ấm nhỏ, Thanh và bé Minh đã say giấc nồng, nhịp thở đều đặn và bình yên.

Lâm rón rén kéo lại tấm chăn cho hai mẹ con, rồi lặng lẽ bước sang góc làm việc nhỏ của mình. Anh với tay bật ngọn đèn bàn có ánh sáng vàng dịu mắt. Trên mặt bàn lúc này không có những bản kế hoạch đao to búa lớn, cũng chẳng có những thú vui cá nhân nào khác. Trước mặt anh chỉ là một cuốn sổ tay ghi chép công việc đã sờn gáy, vài tập tài liệu về các chính sách, nghị định mới ban hành sau đợt sáp nhập hành chính và một cuốn sổ chi tiêu gia đình.

Có một sự ngộ nhận vô cùng lớn thường bám rễ sâu trong tư duy của chúng ta: Ta thường mặc định rằng sự ổn định của công việc nhà nước, những vòng lặp của hành chính chính là nấm mồ tàn nhẫn chôn vùi đi ý chí tiến thủ. Ta bị huyễn hoặc bởi tư duy phải vứt bỏ mọi sự an toàn, phải quăng mình vào những cuộc cạnh tranh khốc liệt ngoài thương trường thì mới gọi là có lý tưởng sống.

Nhưng đêm nay, trong cõi tĩnh lặng tuyệt đối của tâm hồn, Lâm nhận ra sự thật hoàn toàn ngược lại. Chính nhờ sự an toàn, nhờ nguồn thu nhập đều đặn mỗi tháng dẫu không quá dư dả nhưng đủ để trang trải cuộc sống, tâm trí Lâm mới được cấp một “đặc quyền” vô giá. Đó là sự thảnh thơi trong tâm trí để thực sự chú tâm vào việc vun đắp tương lai. Nhờ có cái bình yên từ công việc ban ngày, màn đêm buông xuống, anh không phải hoảng loạn toát mồ hôi hột nghĩ xem ngày mai lấy tiền đâu mua sữa cho Minh, hay làm sao để trả tiền điện nước tháng này.

Sự tĩnh tại ấy cho phép anh mở cuốn sổ tay ra, cẩn thận ghi chú lại những điểm nghẽn trong quy trình tiếp nhận hồ sơ mà anh nhận thấy vào buổi sáng. Anh dành thời gian nghiên cứu kỹ hơn các thông tư mới, tìm cách sắp xếp lại quy trình làm việc của riêng mình sao cho khoa học hơn, để ngày mai khi đối diện với những người dân như bà cụ ban trưa, anh có thể giải quyết nhanh chóng và thấu đáo hơn. Đừng bao giờ coi công việc hiện tại là một chiếc lồng giam hãm. Hãy coi nó là một “người bảo hộ” thầm lặng nhất. Nó chu cấp không gian an toàn và chừa lại những khoảng lùi tĩnh lặng để Lâm được tự do học hỏi, trau dồi chuyên môn, rèn giũa bản lĩnh sống và lên kế hoạch cho những chặng đường dài phía trước của cả gia đình.

Khi gấp lại cuốn sổ tay công việc, Lâm khẽ vươn vai. Ngoài trời, màn đêm đã bắt đầu loãng ra, nhường chỗ cho những vệt sáng lờ mờ nơi phía đông. Đêm nay, anh đã tự mình thực hiện một cuộc cách mạng sâu sắc nhất: Cuộc cách mạng từ trong chính tâm thức.

Anh nhận ra, cội nguồn của mọi nỗi khổ đau, chán chường chốn công sở trước đây đều xuất phát từ việc anh tự định vị bản thân mình là một “nạn nhân” của hoàn cảnh. Anh đã mang một tâm thế bị động, nghĩ rằng mình phải đi làm để kiếm sống, phải oằn lưng chịu đựng áp lực sáp nhập, phải nhắm mắt phục tùng những nguyên tắc khô cứng. Sự phán xét ấy đã đầu độc niềm vui, biến mỗi ngày đi làm thành một cuộc hành xác vô hình.

Nhưng quyền năng tối thượng nhất của con người không nằm ở việc thay đổi thế giới, mà nằm ở sự lựa chọn thái độ để đối diện với nó. Lâm nhắm mắt lại, thực hiện một phép chuyển hóa ngôn từ sâu thẳm trong nội tâm. Anh thay thế vĩnh viễn cụm từ “Tôi phải làm công việc này” bằng sự trân trọng: “Tôi được làm công việc này”.

Chỉ một chữ “Được” thôi, nhưng hệ quy chiếu của cả cuộc đời bỗng chốc đảo chiều. “Tôi được làm” nghĩa là tổ chức vẫn còn tin tưởng trao cho anh cơ hội để thể hiện năng lực. Anh được tham gia vào một guồng máy lớn lao, được làm người gác đền bảo vệ những quyền lợi sát sườn của Nhân dân. Anh được cuộc đời đưa vào một thao trường khắc nghiệt của thời kỳ giao thời để rèn luyện sự nhẫn nại, một đặc ân mà không phải ai cũng có cơ hội trải qua.

Khi tâm thức thay đổi, vạn vật xung quanh tự động khoác lên mình một diện mạo mới. Những xấp tài liệu dày cộp ngày mai sẽ không còn là thứ cực hình tra tấn thị giác, mà là những hồ sơ mang theo số phận, niềm tin của những con người cụ thể đang cần anh giúp đỡ. Những cuộc họp giao ban căng thẳng sẽ không còn là chiến trường mệt mỏi, mà là không gian để anh mài giũa sự thấu cảm, khả năng lắng nghe và năng lực tháo gỡ vấn đề.

Khí chất của một người cán bộ chân chính không nằm ở chỗ họ đứng vung tay hô hào trên bục cao hay trốn chạy tìm sự an nhàn. Khí chất ấy nằm ở khả năng kiên định vạch ra một lối đi sáng tỏ giữa màn sương mù, trân trọng và hoàn thành xuất sắc từ những công việc bình dị, nhỏ bé nhất.

6. Sáng hôm sau. Một buổi sáng trong vắt đến lạ thường.

Tia nắng đầu ngày rực rỡ xuyên qua lớp sương mù dày đặc của phố núi, dát một lớp vàng óng ánh lên những tán thông xanh. Lâm thức giấc khi tiếng chim sẻ lích chích ngoài bệ cửa sổ. Không còn cái chùng chình, nặng trĩu. Không còn bất kỳ một tiếng thở dài vô thanh nào nữa. Lồng ngực anh căng tràn một luồng sinh khí thanh khiết và tươi mới.

Anh bước đến bên chiếc bàn nhỏ. Tờ “Đơn xin thuyên chuyển công tác” vẫn nằm đó, vô tri và lạnh lẽo. Lâm cầm nó lên, ngắm nhìn nó một lần cuối. Tất cả những ảo ảnh về một sự tự do vô định, những so sánh hơn thua và cả nỗi sợ hãi yếu mềm trước những khó khăn của thời cuộc bỗng chốc hóa thành tro bụi. Thay vào đó là một sự tĩnh tại thâm sâu của một người đàn ông đã nhìn thấu suốt được vai trò, trách nhiệm và giá trị thực sự của mình.

Không một chút chần chừ, Lâm xé đôi tờ giấy, rồi xé làm tư, thả những mảnh vụn rơi lả tả vào thùng rác dưới chân bàn. Một sự giải thoát tuyệt đối. Tiếng xé giấy nghe như phá vỡ một lớp băng mỏng đã đóng băng tâm lý anh suốt nhiều tháng qua.

Anh đứng thẳng người trước gương, cẩn thận khoác lên mình chiếc áo sơ mi công sở, thắt lại chiếc cà vạt cho thật ngay ngắn. Anh đưa tay, trân trọng vuốt lại chiếc thẻ cán bộ đeo trên ngực trái, nơi trái tim đang đập những nhịp đập vững vàng, mạnh mẽ.

Anh bước ra phòng khách, mỉm cười chào Thanh khi chị đang dọn bữa sáng, xoa đầu cậu bé Minh đang ngái ngủ. Rồi anh khép cánh cửa gỗ, bước ra ngoài.

Cái lạnh đặc trưng của Đà Lạt ùa vào, chạm vào da thịt, nhưng sâu bên trong lồng ngực Lâm lại cháy lên một ngọn lửa ấm áp và rực rỡ vô cùng. Yêu quý công việc hiện tại, trân trọng vị trí mình đang cống hiến chưa bao giờ và sẽ không bao giờ là sự thỏa hiệp với sự hèn nhát hay chịu đầu hàng trước thử thách. Ngược lại, đó là cảnh giới thâm sâu nhất của một người trưởng thành. Đó là bản lĩnh tuyệt vời để hóa giải mọi bộn bề, gian khó của thời cuộc bằng sự tĩnh tại, trách nhiệm và vững vàng của nội tâm.

Bởi vì, khi ta biết cách ôm lấy hiện tại, nâng niu những điều bình dị và tìm thấy ý nghĩa thiêng liêng trong từng vòng lặp của công việc, ta không chỉ đang giữ chặt một phương tiện mưu sinh. Ta đang rèn giũa cho mình một sức mạnh vô song: Sức mạnh để chở che cho tổ ấm, sức mạnh để giữ cho xã hội vận hành, và sức mạnh để ngẩng cao đầu, bình thản bước qua mọi giông bão của cuộc đời.

Mặt trời đã lên cao, xóa tan lớp sương mù. Và Lâm, bắt đầu một ngày mới không phải bằng một bước chân nặng nhọc hay một ánh nhìn tiếc nuối, mà bằng một bước chân kiêu hãnh của người đã tìm thấy điểm tựa thực sự của cuộc đời mình.

Nguyễn Anh Trung