Có bao giờ bạn nhận ra Tết về không phải lúc tờ lịch trên tường mỏng đi, cũng chẳng phải lúc loa tivi phát bài “Happy New Year” rộn rã, mà là lúc gió bỗng nhiên đổi chiều không?

Cái không khí những ngày cận Tết nó lạ lắm. Đó không chỉ là sự chuyển giao của đất trời, mà như thể không gian đang được ướp một lớp hương liệu vô hình. Gió se sắt hơn, hanh hao hơn, mang theo cái mùi của sự vội vã, tất bật, nhưng kỳ lạ thay, lại pha lẫn cái vị bình thản đến lạ lùng. Buổi sáng bước ra đường, thấy cái nắng hình như vàng nhạt hơn một chút, cái lạnh bỗng trở nên “ngọt” hơn, len qua lớp áo khoác, chạm vào da thịt khiến người ta bất giác muốn xích lại gần nhau.

Người ta hay bảo Tết bây giờ “nhạt”. Nhưng tôi lại nghĩ, có lẽ cái sự nhạt ấy không nằm ở bánh mứt hay cành mai, cành đào, mà nằm ở chính vị giác của chúng ta. Ngày xưa, mình nêm nếm Tết bằng vị giác của cái bụng đói, thèm một miếng thịt mỡ, khát một ngụm nước ngọt. Còn bây giờ, mình nếm Tết bằng cảm giác của một tâm hồn đã quá no nê những lo toan, những dự án. Tết xưa ồn ào tiếng pháo, tiếng lợn kêu eng éc, tiếng người gọi nhau í ới. Tết nay tĩnh lặng hơn, và chính trong sự tĩnh lặng đó, nếu chịu lắng lại, ta mới nghe rõ được tiếng lòng mình đang thổn thức điều gì.

Sợ và thương Tết

Sự trưởng thành của một con người, ngẫm cho cùng, có thể đo đếm bằng thái độ đối với Tết. Hồi bé, Tết là thiên đường với quần áo mới xúng xính, là những phong bao lì xì đỏ chót. Lớn lên một chút, đi làm xa, Tết là những chuyến xe bão táp, là tấm vé tàu khó mua hơn, là hành trình di cư của cả gia đình để tìm về nguồn cội.

Nhưng rồi khi lập gia đình, gánh nặng cơm áo ghì sát đất, Tết bỗng hóa thành một cuộc chiến cân não. Đó là cuộc chiến giữa bên nội – bên ngoại, giữa quà biếu cấp trên, cấp dưới và tiền bỉm sữa cho con, giữa việc giữ thể diện và giữ cái ví tiền không bị xẹp đi quá nhanh. Có một giai đoạn, chúng ta – những người trưởng thành – mắc hội chứng “Sợ Tết”. Sợ cái danh sách việc nhà dài như sớ Táo Quân, sợ những câu hỏi soi mói của họ hàng, sợ cả sự già đi của chính mình.

Thế nhưng, đi qua những năm tháng chông chênh, khi tóc trên đầu cha mẹ điểm sương nhiều hơn, bỗng một ngày ta thấy… thương Tết. Ta nhận ra Tết không có lỗi. Lỗi là do ta đã chất lên vai Tết quá nhiều kỳ vọng và trách nhiệm của người lớn. Ta thương Tết như thương một người bạn già mỗi năm chỉ ghé qua một lần, mang theo chút quà quê chân chất, nhưng lại bị chủ nhà đón tiếp bằng bộ mặt cau có vì bận rộn.

Và rồi, một góc nhìn mới mẻ, dịu dàng hơn xuất hiện: Tết nay không phải là dịp để “khoe”, mà là dịp để “giấu”. Nếu ngày thường ta phải gồng mình lên để chứng tỏ năng lực, vị thế, thì Tết là lúc ta được quyền “xả vai”. Ta giấu đi những áp lực công việc, tắt thông báo nhóm Zalo cơ quan, công ty, giấu đi cái mệt mỏi sau lớp áo dài phẳng phiu, để trở về làm một đứa con bé bỏng, vụng về trong mắt bố mẹ. Đó mới là sự đổi thay đáng giá nhất của Tết hiện đại – nơi Tết trở thành hầm trú ẩn an toàn cho tâm hồn.

Mùi của Tết

Nếu ai đó hỏi tôi Tết xưa có mùi gì, tôi sẽ chẳng ngần ngại mà kể về cái mùi khen khét nhưng đầy mê hoặc của xác pháo hồng, mùi hương của nhang trầm pha trong gió lạnh và thương nhất là mùi của bếp lửa – cái mùi khói cay nồng quyện chặt vào vạt áo, vương trên làn tóc rối của mẹ những ngày chưa kịp gội đầu. Đó là mùi của sự vất vả nhưng cũng là mùi của đoàn viên. Còn Tết nay? Tết bây giờ thơm lắm. Thơm mùi nước hoa đắt tiền, mùi máy lạnh xe hơi êm ru, mùi vải vóc được giặt sấy tinh tươm. Mọi thứ đều sạch sẽ, chỉn chu, nhưng đôi khi sự hoàn hảo ấy lại khiến người ta thấy… thiếu.

Nhiều người bảo Tết nay “mất mùi”. Nhưng có lẽ không hẳn. Bạn thử để ý mà xem. Giữa cái vắng lặng của chiều 30 Tết, khi những cánh cửa công sở đã khép lại, hãy thử ngồi xuống chiếc ghế gỗ cũ kỹ, bóc nhẹ một quả quýt và pha một ấm trà nóng. Khi làn hơi nước mỏng manh bốc lên, cái mùi chát dịu, thanh tao của lá trà quyện với mùi tinh dầu hăng hăng, ngọt lịm từ vỏ quýt sẽ tạo nên một thứ hương thơm kỳ diệu. Đó không phải là mùi của lễ nghi, mà là mùi của sự an ủi, làm dịu đi những dây thần kinh đã căng như dây đàn suốt một năm dài trầy trật. Trong khoảnh khắc nâng chén trà ấy, ta bỗng thấy lòng mình chùng xuống, mềm mại hơn và sẵn sàng để lắng nghe, để tha thứ.

Nhưng sâu xa hơn cả mùi hương, khoảng cách lớn nhất giữa Xưa và Nay nằm ở hai chữ: Chờ đợi. Hạnh phúc của những cái Tết cũ kỹ chính là hạnh phúc của sự chờ đợi. Chúng ta từng háo hức đếm ngược từng ngày để chờ mẹ đi chợ về với tấm áo mới, chờ nồi bánh chưng sôi lục bục thâu đêm, chờ tiếng pháo nổ đì đùng để được nhặt những xác pháo hồng may mắn. Sự thiếu thốn ngày ấy dạy ta biết trân trọng cảm giác “sắp có được”.

Còn ngày nay, chúng ta dường như đang đánh mất niềm vui ấy vì thói quen “Mọi thứ có ngay lập tức”. Quần áo, bánh chưng ship tận cửa trong 30 phút, lì xì “ting ting” chỉ sau một cú chạm màn hình. Ta có tất cả mọi thứ quá nhanh, quá dễ dàng, nên ta chẳng còn cơ hội để thèm thuồng, để nhẩn nha thưởng thức cái dư vị ngọt ngào của sự mong ngóng.

Vậy nên Tết này, giữa guồng quay hối hả, hãy thử cho phép mình sống chậm lại một nhịp. Đừng vội vàng order mâm cỗ sẵn nếu có thể, hãy thử tự tay kho một nồi thịt, tự tay muối một hũ dưa. Dù màu nước hàng có thể không đẹp như ngoài tiệm, miếng thịt có thể thái chưa đều, nhưng trong nồi thịt kho ấy có gia vị của “Thời gian” và “Tình thân” – thứ xa xỉ phẩm quý giá nhất mà người hiện đại, dù có bao nhiêu tiền, cũng khó lòng mua được.

Món quà lớn nhất của ngày Tết

Cuối cùng, tôi muốn gửi đến bạn một góc nhìn nhẹ nhõm hơn: Tết là sự bao dung. Cả năm dài đằng đẵng, ta đã quá khắt khe với bản thân, ép mình vào những khuôn khổ KPI, doanh số, nhiệm vụ, những chuẩn mực thành công của xã hội. Nhưng Tết là lúc ta được quyền dễ dãi với chính mình và với đời.

Ăn thêm một miếng bánh chưng? Chẳng sao đâu, đừng đếm calo nữa, mai giảm cân sau. Ngủ nướng đến trưa ngày mùng Một? Cứ ngủ đi, cả năm đã dậy sớm rồi, hãy để giấc mơ trôi đi êm đềm. Con cái lì xì ít hay nhiều, học giỏi hay kém, nghịch ngợm hay ngoan ngoãn? Kệ nó đi, miễn là nó khỏe mạnh, đôi mắt sáng long lanh và đang cười toe toét trước mặt mình. Sự hiện diện bình an của những người thân yêu chính là tài sản lớn nhất mà một năm vất vả đã mang lại.

Tết xưa hay Tết nay, chung quy lại vẫn là một cái cớ tuyệt vời. Cái cớ để những đứa con xa quê – dù là từ Sài Gòn náo nhiệt về vùng quê yên ả, hay từ thành phố này sang thành phố khác – được hợp thức hóa nỗi nhớ nhà. Cái cớ để người già bớt cô đơn ngóng trông và người trẻ bớt vô tâm xao nhãng.

***

Năm tháng trôi đi như bóng câu qua cửa sổ, rồi chúng ta cũng sẽ già đi, sẽ lại trở thành những “ông bà anh” trong mắt con cháu mình sau này. Chúng nó – thế hệ Alpha, Beta gì đó – sẽ lại chê “Tết thời bố chán ngắt, chỉ toàn cắm mặt vào cái điện thoại hình chữ nhật”.

Vậy nên, thay vì so sánh, nuối tiếc Xưa và Nay, hãy trân trọng cái Tết Này. Hãy tạo ra những ký ức đẹp đẽ ngay lúc này, bằng nụ cười, bằng sự hiện diện trọn vẹn. Bởi vì, Tết nào có người thân bên cạnh, Tết đó là Tết đẹp nhất.

Chúc bạn những ngày Tết thật nhẹ nhõm, như tiếng thở phào trút bỏ mọi âu lo sau một năm dài vất vả chạy đua, để đón một mùa xuân mới thật an yên trong lòng.

Nguyễn Anh Trung