Có lẽ ai trong chúng ta cũng từng ít nhất một lần ngồi dưới hội trường, hoặc nhìn qua màn hình tivi, nghe những bài phát biểu thật hay, thật trơn tru. Ở cái thời chưa xa ấy, những cụm từ như “chúng ta phải thế này”, “chúng ta quyết tâm thế kia” vang lên như những bản nhạc hùng tráng. Nghe rất sướng tai, rất dạt dào niềm tin. Nhưng rồi khi bước ra khỏi hội trường, đối diện với ổ gà trước ngõ mãi chưa ai lấp, xấp hồ sơ hành chính hẹn tới hẹn lui, hay những dự án quây tôn nằm phơi rêu năm này qua tháng nọ… người ta chợt nhận ra: Một bức tranh vẽ mâm cỗ dù đẹp đến đâu cũng không thể làm no chiếc bụng đang đói.

Đó là lúc chúng ta hiểu rằng, đất nước đã bước sang một khúc quanh mới. Nơi đó, thời kỳ của những cán bộ chỉ biết “nói hay” đang lùi lại, nhường chỗ cho một đòi hỏi giản dị nhưng vô cùng khắt khe: Năng lực thực tiễn và những kết quả biết nói.

Khách quan mà nói, ở những giai đoạn khó khăn, lời nói hay giống như ngọn đuốc thắp lên hy vọng. Nó động viên tinh thần, gắn kết mọi người. Nhưng khi xã hội phát triển nhanh như vũ bão, khi cơm áo gạo tiền và chất lượng sống của người dân đòi hỏi những giải pháp ngay lập tức, thì “ngọn đuốc” ấy không thể dùng để nấu chín thức ăn được nữa.

Những lời hứa hẹn đôi khi lại là một “chiếc áo choàng” hoàn hảo để che đi sự lúng túng. Có những người mải mê đứng trên bờ chỉ đạo cách bơi, nhưng khi bị đẩy xuống nước lại không biết vung tay thế nào. Họ an toàn trong lớp vỏ bọc của ngôn từ, né tránh những va vấp, những khó khăn nhọc nhằn của việc bắt tay vào làm. Nhưng dân gian ta rất tinh tường, mười lời hứa hẹn dẫu ngọt ngào đến đâu cũng không bằng một việc làm tử tế. Chiếc áo choàng ngôn từ ấy, nay đã trở nên quá chật chội trước sự trưởng thành của một xã hội chuộng thực tế.

Nếu xem công tác quản lý như việc làm vườn, thì người cán bộ giỏi ở thời đại này không phải là người đứng diễn thuyết cả ngày về độ pH của đất, về hướng gió hay cách bón phân. Xã hội sẽ nhìn vào khu vườn của họ: Cây có trái không? Trái có ngọt không? Bao giờ thì thu hoạch?

Đó chính là lúc sự đánh giá được đưa về “thước đo mặt đất”:

– Sản phẩm là câu trả lời trung thực nhất: Người dân không đo lường sự nỗ lực của một vị chủ tịch qua số cuộc họp ông ấy chủ trì, mà qua việc bao nhiêu cây cầu được nối nhịp, bao nhiêu khu nhà ổ chuột được giải tỏa, bao nhiêu ngôi trường mới được xây lên.

– Năng lực thực tiễn là biết tháo gỡ, không phải biết than vãn: Cán bộ thời nay là người đứng trước một đống dây nợ rối rắm của cơ chế, không ngồi xuống than thở “tại quy định nó thế”, mà kiên nhẫn tìm từng đầu mối để gỡ ra. Năng lực thực tiễn chính là sự thấu cảm biến thành hành động.

– Kết quả là thứ duy nhất ở lại: Những lời ngụy biện sẽ trôi đi theo gió, chỉ có những cột mốc thực tế mới cắm rễ được vào lòng tin của con người. Một ứng dụng dịch vụ công làm mượt mà, bớt đi cho người dân vài vòng chạy vạy xin giấy tờ, đó là một kết quả vĩ đại hơn vạn lời hô hào cải cách.

Góc nhìn sâu sắc nhất của sự chuyển dịch này không nằm ở chỗ chúng ta phủ nhận vai trò của lý luận hay tầm nhìn, mà là chúng ta đang tôn vinh những người dám bước xuống bùn.

Làm thực tế thì chắc chắn sẽ vất vả. Xắn tay áo lên làm thì tay sẽ lấm bẩn. Dám quyết định thì sẽ đối mặt với rủi ro, thậm chí là những lời chỉ trích nếu chẳng may vấp ngáp. Nhưng đó mới là hình ảnh đẹp nhất của người cán bộ kiến tạo – Những người không chọn sự “an toàn vô dụng”, họ chọn sự “nhọc nhằn có ích”.

Khi áp lực về kết quả và sản phẩm trở thành bắt buộc, guồng máy tự nhiên sẽ đào thải những người mượn bóng râm để trốn nắng. Đồng thời, nó mở ra khoảng trời rộng lớn cho những người thợ xây thực thụ mài giũa tài năng. Pháp luật và cơ chế (như việc bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm) cũng đang dần hoàn thiện như một chiếc ô che chắn cho những người vì cái chung mà dám chịu trách nhiệm.

Chuyển biến từ “nói hay” sang “làm thật” là một cuộc chuyển mình đau đớn nhưng đầy sinh khí. Nó giống như cái cây rụng đi những chiếc lá vàng úa để nhường nhựa sống cho những chồi non quả ngọt.

Chúng ta cần những người có tầm nhìn xa trông rộng, nhưng tầm nhìn ấy phải được chuyển hóa thành những viên gạch xếp ngay ngắn trên công trường. Đã qua rồi cái thời người ta có thể thăng tiến chỉ bằng một cái lưỡi dẻo dai. Hôm nay, và cả ngày mai, xã hội chỉ nghiêng mình trước những con người mang đến những giá trị thực tế, đo đếm được, sờ nắm được, và mang lại nụ cười thật sự cho những người xung quanh.

Bởi suy cho cùng, bầu trời trong xanh không bao giờ hiện ra chỉ vì chúng ta đứng hứa hẹn với nhau về một ngày hết mưa. Nó chỉ đến khi chúng ta tự tay che chắn lại mái nhà và dọn dẹp những đống đổ nát sau cơn bão.

Nguyễn Anh Trung